بی طرفی یا تظاهر به بی طرفی
"بی طرفی" یکی از اصولی است که در کلیه کتاب های مرجع روزنامه نگاری بر آن تاکید شده و همه روزنامه نگاران نیز از آن آگاه هستند. اما سوال این است که رعایت اصل بی طرفی در پوشش اخبار به عنوان یک مقوله الزام آور تا چه اندازه امکان پذیر است؟
گروه رسانه ای دانشگاه گلاسگوی انگلیس (G U M G) خوشبینی روزنامه نگاران و خبرنگاران را در تولید اخبار بی طرفانه رد می کنـند و مــــی گویند: "مفهوم بی طرفــی فقط یک ایده آل اســت و خبرها آییــنه واقعــیت ها نیستند."
"جان ال. پری" سردبیر روزنامه نیوز تریبون نیز به همکــاران خود توصـیه مــی کند کـه تلاش در راه رعایـت انصــاف٬ چیزی جز لفاظی بیهوده به بار نخواهد آورد.
مک لوهان در کتاب آیینه های جیبی خود می گوید: "برخورد سیاه و سفیدی که در یک برنامه ویژه کنار هم قرار می گیرند و یک ترکیب موزائیکی را ایجاد می کند بیشترین تاثیر را در ذهن مخاطب ایجاد کرده و بی طرفی را می رساند. زوایای این انگاره کلی که در حاشیه این فضا ایجاد می شود و در نهایت بسیار اندک تصویر کلی آن را سیاه و سفید می کند٬ برای تاثیرگذاری در ذهن مخاطب کافی است." او همچنین معتقد است: "در یک شمای کلی که از چیدن سفید و سیاه ها در کنار همدیگر ایجاد می شود٬ حجم بیشتر فضای سیاه یا سفید٬ می تواند ذهن خواننده را مملو از همان مسیری کند که رسانه در نظر دارد آن را اعمال کند."
در این باره می توان به نقل قول های متفاوت و بی شماری اشاره کرد و ایراداتی نیز به هر کدام از آنها گرفت. اما رعایت اصل بی طرفی که همیشه از سوی گردانندگان رســانه های خــبری مورد تاکــید قرار می گیرد واقعا تا چه اندازه از سوی آنها رعایت می شود؟
برای مثال "بی بی سی" در تعریف بی طرفی برای سازمان خود آورده است:
ـ رعایت کامل بی طرفی اساس کار بی بی سی است.
ـ بی طرفی ارزشی بنیادی است و هیچ حوزه برنامه ریزی از رعایت آن مستثنی نیست. همه برنامه ها و سرویس های بی بی سی باید برای حقیقت٬ از خود سعه صدر٬ دید باز٬ عدالت٬ انصاف و احترام نشان دهند.
ـ بی بی سی به تهیه برنامه هایی با تنوع فراوان که طیف کامل منافع٬ باورها و دیدگاه های مخاطبان را منعکس کند٬ متعهد است.
ـ بی بی سی در همه برنامه ها و خدماتش٬ نسبت به مخاطبان داخلی و بین المللی بی طرفی کامل را رعایت می کند.
ـ در نیل به "بی طرفی کامل"٬ منظور از "کامل" رعایت بی طرفی کافی یا مناسب با ماهیت موضوع و نوع برنامه است.
در توافق ضمیمه منشور بی بی سی تصریح شده است که این شرکت باید با مسایل جنجالی چه در برنامه های خبری و چه در سایر برنامه های مربوط به مسایل سیاست عمومی یا بحث سیاسی یا صنعتی با بی طرفی و دقت کامل برخورد کند.
(منبع: اعلامیه هیات گردانندگان بی بی سی ـ ترجمه علی ایثاری کسمایی)
به نظر شما بی بی سی تا چه اندازه در پوشش های خبری خود اصل بی طرفی (نه بی طرفی مطلق) را رعایت می کند؟ به پاراگراف های پایانی این دو خبر بی بی سی که یکی مربوط به لغو سفر احمدی نژاد به اجلاس تونس و دیگری سفر او به عربستان است٬ توجه کنید:

سفر احمدی نژاد به تونس لغو شد
"... آقای احمدی نژاد در ماه اکتبر سال جاری در سخنانی در تهران خواستار نابودی اسرائيل شد و اظهارات وی واکنش تند بسياری از کشورها، و انتقاد دبيرکل سازمان ملل متحد و شورای امنيت را در پی آورد.
منتقدان وی گفتند که کشورهای عضو سازمان ملل نمی توانند خواستار نابودی يکديگر شوند و نماينده اسرائيل خواستار اخراج جمهوری اسلامی از اين سازمان شد." [متن خبر]

احمدی نژاد بازهم عليه موجوديت اسرائيل سخن گفت
"... آقای احمدی نژاد در حالی بار ديگر به سخنرانی عليه موجوديت اسرائيل پرداخته که مدت زمان چندانی از هنگامی که موج محکوميت و انتقادات جامعه جهانی عليه اظهارات پيشين او در اين زمينه برخاست نمی گذرد.
او در 26 اکتبر (چهارم آبان) گذشته طی سخنرانی در همايشی با عنوان "جهان بدون صهيونيسم" در تهران خواهان محو اسرائيل از نقشه جهان شد و با اين سخنان نه تنها محکوميت دولتهای غربی و نهادهای بين المللی را عليه خود برانگيخت بلکه رهبران فلسطينی نيز به انتقاد از او پرداختند.
اين اظهارات تأثير چشمگيری بر روابط خارجی ايران نهاد، دبيرکل سازمان ملل متحد سفر خود به ايران را لغو کرد، در مقابل سفارتخانه های ايران در چند کشور خارجی تظاهرات برپا شد، مطبوعات کشورهای مختلف جهان مقالات شديد انتقادی عليه دولت ايران نوشتند.
در داخل ايران نيز انتقادهای فراوانی عليه اظهارات آقای احمدی نژاد مطرح شد.
او پس از برخاستن اين موج انتقادات اعلام کرد که اظهاراتش عليه اسرائيل چيزی جز نقل جمله ای از آيت الله خمينی، بنيانگذار جمهوری اسلامی نبوده، اما اين توضيح تأثيری بر کاسته شدن از انتقادات عليه او نداشت." [متن خبر]

بی بی سی در این خبرها با استفاده از تاکتیک های خبری فقط سعی در تظاهر به "بی طرفی" یا به قول سیدآبادی عزیز "بی طرفانه نمایی" دارد.
بی بی سی در پاراگراف های پایانی هر دو خبر با استفاده از تاکتیک "پیشینه نویسی" به سخنان محمود احمدی نژاد در همایش "جهان بدون صهیونیسم" اشاره می کند. همچنین به تیترهای باکس کناری خبر سفر احمدی نژاد به عربستان دقت کنید: "نتایج سخنان ضد اسراییلی احمدی نژاد برای ایران؛ روزنامه های عربی از همدلی با احمدی نژاد تا انتقاد از او؛ علت موضع گیری دولت خودگردان فلسطین در برابر سخنان ضد اسراییلی احمدی نژاد؛ تلاش محافل دیپلماتیک ایران برای کاهش از آثار زیانبار سخنان احمدی نژاد و ..." اگر هدف تنها انعکاس خبر است٬ پس دیگر چه لزومی دارد که هر وقت خبری از احمدی نژاد منعکس می شود یک Background هم به سخنان او در همایش "جهان بدون صهیونیسم" زده شود.
... شاید همان طور که "فرد اینگلیس" نتیجه می گیرد٬ این مساله هم دقیقا مطابق با نظرات دولت انگلیس صورت می گیرد. 
در بحث هایی هم که این روزها درباره اصول اخلاقی و حرفه ای روزنامه نگاری جریان دارد٬ تقریبا همه با این نظر موافقند که "اسطوره روزنامه نگار بی طرف" دیگر قدیمی و منسوخ شده است و ...
مرتبط:
بی.بی.سی و خبر لغو سفر احمدی نژاد به تونس

در همین باره:
حرفه ای نشده ایم / ندا دهقانی
اینجا کماکان ایران است! / مهجاد
روزنامه نگاری ایرانی / مهدی احمدی
آسیب شناسی: چرا حرفه ای نیستیم / سمیرا سامانی
گاهی "سیاسی نبودن" نام دیگر محافظه کاری است / علی اصغر سیدآبادی
مفهوم و مرزهای ژورنالیسم / الپر
روزنامه نگاری سیاسی و یا حرفه ای / امید معماریان
آتش بس / سمیرا سامانی
اسطوره روزنامه نگار بی طرف / علی اصغر سیدآبادی
هجرت از رکن چهارم / مهدی احمدی
باز اندیشی در روزنامه نگاری سیاسی / الپر
تفاوت میان روزنامه نگاری حزبی و حرفه ای / مصطفی قوانلو قاجار
روزنامه نگاری و پرسش های بی پایان / دکتر یونس شکرخواه
بی طرفی در روزنامه نگاری / تارنویس
پارادوکس روزنامه وابسته ـ روزنامه نگار مستقل / علی اصغر سیدآبادی
هنوز دامنه دارد ... / مهدی احمدی
وظیفه روزنامه نگار: نظارت بر اجرای قانون / مصطفی قوانلو قاجار
روزنامه نگارحرفه ای٬ روزنامه نگار سیاسی / نیک آهنگ کوثر
راه های پیش روی خبرنگاران برای رعایت اخلاق حرفه ای / دکتر احمد توکلی
سمبه پر زور روزنامه نگاری حزبی / مصطفی قوانلو قاجار
تحریف / علی اصغر سیدآبادی
اخلاق روزنامه نگاری، خرد دولتمداری / هوشنگ دودانی
دال روزنامه نگاری / دکتر یونس شکرخواه
بحث کمی گره خورده /  ندا دهقانی
روزنامه مستقل یا روزنامه نگاران مستقل / مصطفی قوانلو قاجار
آیا روزنامه نگاران همه جا حق دارند بی طرف باشند؟ / محمد رضا نوروز پور
از علایق محدود خودم /  علی اصغر سیدآبادی
الیور هان؛ روزنامه نگاری و چند قلاب / دکتر یونس شکرخواه
احزابی که فاسد هستند... / منصور بیطرف
درباره روزنامه نگاری ـ ۱ / علی اصغر سیدآبادی
در غیاب منطق موقعیت (درباره روزنامه نگاری ـ ۲) / علی اصغر سیدآبادی
ادامه توجیهات ـ سیدآبادی / نیک آهنگ کوثر
پست اضطراری / ندا دهقانی
سور ـ رئاليسم خبری: شواهد همين دو سه روزه / مهدی جامی
افسانه های خبری از روز آنلاین / مهدی جامی
صدق و کذب خبر و اسطوره روزنامه نگار بی طرف / علی اصغر سیدآبادی
مالکان ایرانی رسانه ها (درباره روزنامه نگاری ـ ۳) / علی اصغر سیدآبادی
بگذاریم قطار به ریل اصلی باز گردد / مهدی احمدی
رسانه‌هایی خالی از قواعد، خبرنگارانی فراموش‌کار / راوی
اخلاق رسانه ای / فرمهر صدقی
اخلاق و اطلاعات / حمید رضا بحرینی
مرامنامه اخلاقی رادیو فرانس اینترناسیونال / دکتر یونس شکرخواه
روزنامه‌نگاري ما "دال" ندارد / الپر
ایران به روزنامه‌نگاری بهتری نیاز دارد / هوشنگ دودانی
درس هایی از انتخابات / نیک آهنگ کوثر
روزنامه حزبی و روزنامه نگار حزبی / علی اصغر سیدآبادی