انتشارات مركز تحقيقات صدا و سيما به‌تازگـي كتاب "مفاهيم نظري و عملي خبر تلويزيوني" تاليف دكتر تژا ميرفخرايي را چاپ و منتشر كرده است.
تحقيقات در مورد پرورش تصويري خبر، استفاده نكردن از تصاوير صامت خبري و چگونگي ارايه بهينه گزارش‌هاي تلويزيوني، باعث تفكيك نقش گوينده از خبرنگار شد و بدين‌ترتيب، عصر شخصيت‌هاي خبري آغاز گرديد و نيز گزارش‌هاي خبري به واحد ارايه خبر در تلويزيون تبديل شد. بدين‌ترتيب شيوه ارايه "راديووار" خبر بر روي عكس‌هاي بي‌جان خبري، به شيوه بازنمايي امروزين خبري تغيير يافت.
موضوع اصلي اين كتاب، مطالعه مفاهيم و مباحث اصلي شيوه‌هاي نوين ارايه برنامه‌هاي خبري است. براي نيل به اين مقصود اين كتاب در هفت بخش تنظيم شده است.
بخش اول به مساله جلب‌توجه مخاطب مي‌پردازد. شايد اولين و مهم‌ترين حوزه در تحقيقات حرفه‌اي افرادي چون فرانك ماجيد و فرانك استانتون، جلب‌توجه مخاطب به يك برنامه خبري است. اين موضوع از دو زاويه قابل بررسي است؛ اول آن كه براي شركت‌هاي تجاري چون CBS و NBC كه اولين گام‌ها را در ايجاد تغييرات مثبت در شكل ارايه اخبار برداشتند، افزايش تعداد مخاطبان از طريق جلب‌توجه آنان، امري حياتي محسوب مي‌شد. دوم آن كه تلويزيون در محيط خانوادگي و شلوغ به نمايش در مي‌آيد و تماشاي اخبار از سوي مخاطبان، اصولا درجه بسيار پاييني از درگيري با متن خبري را در پي دارد و عمدتا بر اساس عادت تماشاي اخبار صورت مي‌گيرد. بنابراين، براي تلويزيون‌هاي عمومي در اروپا كه اخبار را برنامه‌اي اطلاع‌دهنده به عموم مردم براي تصميم‌گيري در سرنوشت خود تعريف كرده‌اند، جلب‌توجه مخاطب به متن برنامه خبري براي انتقال بيشترين ميزان اطلاعات ممكن از اهميت بسيار زيادي برخوردار است. در اين بخش در واقع نظريه‌هاي تحقيقات مختلف در زمينه جلب‌توجه مخاطبان دسته‌بندي شده است و با همين عنوان ارايه مي‌شود.
بخش دوم كتاب، به مطالعه وظايف مجري يك برنامه خبري مي‌پردازد. سازمان‌هاي تلويزيوني تجاري براي جلب‌توجه مخاطبان به يك برنامه خبري، با برداشت‌هاي متفاوتي كه از گوينده داشتند به دست‌كاري اين عامل پرداختند. تحقيق در مورد گوينده چه به شكل عملي و چه به صورت نظري، مسيري طولاني از صورت‌هاي سنگي BBC تا خنده‌رويان مسخره شبكه SKY را موجب شد و به يكي از عمده‌ترين مباحث مطالعات تلويزيوني دامن زد. شايد به همين دليل فيسكه در كتاب فرهنگ تلويزيون، بخش مربوط به اخبار تلويزيوني را با نام "خواندن اخبار و مجريان خبر" ارايه مي‌دهد.
در بخش سوم، مفهوم تعادل يكي از كليدي‌ترين مفاهيم خبر تلويزيون مطالعه مي‌شود. خبر در فرهنگ رسانه‌اي، معنايي كاملا متفاوت با تبليغ دارد. خبر ارايه اطلاعات از موضعي بي‌طرفانه است كه به قول جان الدريج تلويزيون‌هاي جوامع صنعتي به شكل طبيعي موفق به ارايه آن شدند. خنثي بودن برنامه خبري، تنها نوعي از شكل ارايه است كه الزاما به معناي عيني‌گرايي نيست و اين دقيقا آن اسطوره‌اي است كه گروه ارتباطات گلاسكو در دهه هفتاد شكست و به قول الدريج هرگز به خاطر آن بخشوده نشد.
در چهارمين بخش، چگونگي واقعي كردن اخبار براي مخاطبان بررسي مي‌شود. به كارگيري راهبردهاي واقعي كردن در جهت ايجاد رئاليسم يا واقع‌گرايي تلويزيوني البته از نوع خبري آن، رابطه‌اي تنگاتنگ با كسب اعتبار خبري دارد. اين بخش از كتاب با بحث درباره راهبردها و ريشه تاريخي آن كه در ادبيات واقع‌گرايانه اروپا و به‌ويژه رمان‌هاي واقع‌گراي انگليس قرار دارد، آغاز مي‌شود و سپس به ارايه نمونه‌هايي مشخص از اين راهبردها در مورد اخبار مدرن ختم مي‌شود.
پنجمين بخش كتاب، درباره مبحث حافظه و چگونگي بالا بردن حافظه مخاطب از طريق يك برنامه خبري است. اگر اخبار در اولين قدم بايد مخاطبان را به سوي خود جلب كند و هم‌چنين سعي داشته باشد تا اين توجه را در طول برنامه به متون خبري ارايه شده، حفظ كند و سپس با استفاده از مجري با اعتبار و رعايت قالب متعادل ارايه خبر و راهبردهاي گفتماني واقعي كردن، اعتبار خود را به مثابه يك منبع خبري در ميان مخاطبان بالا ببرد، مسلما در قدم بعدي براي هرچه بالاتر بردن تاثيرات اخبار بايد خبر را به شكلي ارايه دهد كه حافظه بيشتري را در ذهن مخاطبان ايجاد كند؛ چون اگر مطلبي در ذهن مخاطب نقش نبسته باشد نمي‌توان فرض كرد كه مطلب ياد شده بر ذهنيت مخاطب مذكور تاثيري دارد. در اين بخش از كتاب نيز پس از ارايه نظريه‌هاي گوناگون، بهترين اشكال ارايه براي بالا بردن توان حافظه ذكر خواهد شد.
چگونگي ساختن گزارش تلويزيوني موضوع ششمين بخش كتاب است. اينك سال‌هاست كه خبرخواني گوينده اصلي برنامه خبري بر روي فيلم‌هاي صامت ديگر جايگاهي در برنامه‌هاي خبري ندارد. ارايه خبر در تلويزيون اينك به صورت ساختن گزارش تلويزيوني از طريق اعزام خبرنگار به مثابه يك شاهد به صحنه رويداد خبري است، اما براي ساختن يك گزارش يا بررسي آن الگوي مناسبي جز الگوي بل كه اقتباسي از الگوي ادبي تودوروف است، وجود ندارد. متاسفانه در كتاب‌هاي درسي درباره ساختن گزارش تلويزيوني مباحث بسيار كلي ارايه مي‌شود. نگارنده با توجه به الگوي بل و بحث‌هاي گفتماني بسياري از نشانه‌شناسان و گفتمان‌شناسان انتقادي از جمله فيسكه، هارتلي و ديگران، نيز با توجه به تجربيات شخصي خود و خاطرات افراد حرفه‌اي و خبرنگاران معروف و مهم‌تر از همه بررسي دو ساله اخبار ITN و دسته‌بندي ساختارهاي به كار گرفته شده در آن‌ها بر اساس الگوي بل، الگويي براي ساختن و بررسي گزارش‌هاي تلويزيوني تدوين كرده است. اين بخش از كتاب به ارايه الگوي ياد شده مي‌پردازد و شيوه عملي ساختن يك گزارش تلويزيوني را دقيقا بررسي مي‌كند.
ملودرام خبري موضوع بخش هفتم، يعني آخرين بخش اين كتاب است. اگر گروهي از مخاطبان علاقه‌اي به مباحث گستره عمومي ندارند و يا آن كه از لحن خشك، جدي و رسمي گفتمان سخت خبري رويگردان هستند، آيا مي‌توان آن‌ها را به فراموشي سپرد يا آن كه در عوض بايد شيوه‌هاي تازه‌اي براي ارايه خبرهاي سياسي و اجتماعي پيدا كرد كه با جلب‌توجه اين دسته از مخاطبان مباحث گستره عمومي را در حوزه زندگي خصوصي آن‌ها، به شكلي داستاني پيگيري كند. جهان چندصدايي امروزي گاه براي ذهن‌هاي ساده، بيش از حد پيچيده و مغشوش مي‌نمايد. ملودرام، تلاشي است براي وحدت بخشيدن به معناي غالبي كه پيچيدگي‌هاي جهان پر از گفت‌و‌گوي امروز را ساده و قابل فهم مي‌سازد. آن‌چه در اين بخش ملودرام خبري ناميده مي‌شود بيش از آن كه به خبرهاي هيجان‌زا و حادثه‌اي نشريات عامه‌پسند يا تلويزيون‌هاي محلي اشاره داشته باشد، به تلاش سازمان‌هاي پخش خبري جدي براي نرم كردن موضوعات سخت خبري اشاره دارد. با تاكيد بر احساسات مخاطب، مي‌توان مباحث سياسي و اجتماعي و رويدادهاي مهم را به نحوي ارايه كرد كه پيچيده از لايه‌اي از داستان، تعقل مخاطب را هدف قرار دهد.
هدف از تنظيم اين كتاب در هفت بخش ياد شده، ارايه مفاهيم و مباحث اصلي و معضلات نظري محققان، دانشجويان و افراد حرفه‌اي در زمينه اخبار است. مباحث به نحوي ارايه شده كه از سويي براي امر سنجش، مطالعه و ارزيابي برنامه‌هاي خبري به كار آيد و از سوي ديگر افراد حرفه‌اي را براي ساختن برنامه‌هاي بهتر ياري رساند.
عناوين هفت بخش كتاب حاضر به شرح زير است:
ـ جلب‌توجه
ـ وظايف مجري برنامه‌هاي خبري تلويزيوني
ـ تعادل
ـ واقعي كردن
ـ حافظه
ـ گزارش خبري
ـ ملودرام خبري

نویسنده: دكتر تژا ميرفخرايي / ناشر: انتشارات مركز تحقيقات صدا و سيما ـ 22013586 / نوبت و سال انتشار: اول 1385 / تعداد صفحات: 299 / قیمت: 22000 ریال