لوموند ديپلماتيک ـ نوشته Ignacio Ramonet: مطبوعات اکنون بحراني‌ترين لحظات تاريخ خويش را مي‌گذرانند. قريب به سه سال است که نه تنها در فرانسه بلکه تقريبا در سراسر جهان، روزنامه‌ها، و از آن جمله لوموند ديپلوماتيک، با مشکل کاهش مداوم خوانندگان‌شان دست‌و‌پنجه نرم مي‌کنند. اين امر تعادل مالي آنان را متزلزل ساخته و حتي ادامه حيات‌شان را در معرض خطر قرار مي‌دهد، و در درازمدت تهديدي جدي براي کثرت عقايد در جوامع دموکراتيک ما محسوب مي‌شود.
دشواري‌هاي اخير روزنامه ليبراسيون در فرانسه، به طور مثال، از نشانه‌هاي بارز وضعيت کلي نابسامان مطبو عات است. و اما علل عمده اين رويکرد، اگر قابل تشخيص باشند، کدامند؟
نخست، يورش نشريات "مجاني‌ها". اين نام‌گذاري خود بسيار حيله‌گرانه است، چرا که بدين‌شکل خوانندگان تصور مي‌کنند که اطلاعات و اخبار، خود به خود و بدون هزينه ساخته و پرداخته مي‌شوند، حال آن که، در رابطه با "مجاني‌ها" بايد گفت، خواننده در هر صورت، با خريد هر کالاي مصرفي، بهاي آنان را به شکل ماليات تبليغاتي نامرئي مي‌پردازد. ظرف چند سال اخير، اين روزنامه‌ها به صدر ليست پرتيراژترين نشريات ارتقا پيدا کرده‌اند. و پي‌آمدهاي اين امر آشکارند: بسياري از افراد ديگر از خريد روزنامه‌هاي پولي دست کشيده‌اند؛ و آگهي‌دهندگان رفته رفته به "مجاني‌ها" روي مي‌آورند. اين در حالي‌ست که فروش در کيوسک و آگهي‌هاي تبليغاتي دو منبع عمده درآمد يک روزنامه محسوب مي‌شوند، و منبع درآمد سوم اشتراک است.
از سوي ديگر، اينترنت، که مجموعه رويه‌هاي فرهنگي (موسيقي، انتشارات، سينما، تلويزيون) را دگرگون ساخته، عرصه ارتباطات را نيز در امان نگاه نداشته است. در اين رابطه گشايش اخير کانال جديد بين‌المللي اخبار، فرانس 24، بر روي شبکه اينترنت، يعني يک روز قبل از کابل و ماهواره، کاملا نمونه‌وار است. تعداد افرادي که براي کسب خبر به اينترنت مراجعه مي‌کنند روزبه‌روز افزايش مي‌يابد (1). برخي، به‌کلي خريدن روزنامه را ترک کرده، و مانند خوانندگان "مجاني‌ها"، ديگر طرف کيوسک‌ها هم نمي‌روند. اين امر کاهش تعداد کيوسک‌ها را به‌دنبال داشته (2) و طبيعتا سير نزولي همه نشريات پولي، صرف‌نظر از عنوان و تناوب ادواري آنان را شدت مي‌بخشد.
جاذبه اينترنت به لحاظ کثرت سايت‌هاي مجاني در دسترس، و نيز امکان ايجاد ابزار بيان فردي براي همگان (بلاگ)، و سهولت تبادل‌نظر در هر زمينه‌اي است. چنين پيشرفت انکارناپذيري، در زمينه آزادي، بايد لااقل با دو ملاحظه تعديل گردد. نخست اين پديده نگران‌کننده که بسياري از انجمن‌هايي که، از طريق اينترنت، در قيد دموکراسي مشارکت‌آميز، بي‌محابا، به مباحثات و مجادلات داخلي شديد پرداخته‌اند، رسما کارشان به تجزيه، انشعاب و جناح‌بندي رسيده و با ناتواني و خودبراندازي فاصله‌اي ندارند.
و سپس، نکته‌اي که پژوهش‌گر آمريکايي، اريک کليننبرگ مطرح کرده است: "وجه مشخصه اينترنت همواره شمار نامحدود سايت‌هاي جديد در آن و انعکاس طيف وسيع و بسيار متنوعي از عقايد سياسي بوده است. از اين پس اما، پرطرفدارترين سايت‌ها ديگر توسط نيرومندترين گروه‌هاي رسانه‌اي اداره مي‌شوند". اين امر بدين معناست که، به روال معمول در تاريخ ارتباطات، هر رسانه جديدي (از جرايد قرن هجدهم گرفته تا "راديوهاي آزاد" سال‌هاي 1970 و اينترنت در عصر حاضر)، در ابتدا به منزله گسترش دامنه آزادي بيان بوده اما ديري نخواهد پاييد که در دست اربابان مالي گرفتار آمده و به رسانه‌اي متعارف بدل خواهد شد. اکنون ديگر مشخصات خوانندگان نيز از طريق کاربرد موتورهاي جست‌وجوگر شناسايي شده، و به سوداگراني که مايلند مصرف‌کنندگان بالقوه‌شان را دقيق‌تر هدف بگيرند، فروخته مي‌شود...
در فرانسه، مالکيت رسانه‌هاي بزرگ در دست چند گروه صنعتي و مالي متمرکز شده است، منجمله دو گروه تسليحاتي: لاگاردر (از طريق هاشت) و داسو (از طريق سوکپرس). اين مساله هشدارآميز بايد شهروندان را، در پاسخ، به بسيج و حمايت از مطبو عات مستقل که لوموند ديپلماتيک جزو آن‌ست، رهنمون شود.
جاي يادآوري‌ست که نيمي از سهام نشريه ما (51%)، به گروه لوموند، و نيم ديگر(49%) ، به خوانندگان و گردانندگان آن تعلق دارد. اين وجه مشخصه دوم در واقع يک مورد تقريبا منحصربه‌فرد در مطبوعات، نه تنها در فرانسه، بلکه در سراسر جهان است. و ضامن استقلال کامل آن در برابر همه قدرت‌هاي سياسي، رسانه‌اي و مالي است. اين ويژگي، يکي از دلايل وجهه جهاني لوموند ديپلماتيک و توسعه انتشارات بين‌المللي ماست، که در حال حاضر تعداد آن به 60 نشريه و در بيش از 30 زبان بالغ مي‌شود (3). موردي، باز هم يگانه در مطبوعات جهاني، که معهذا نتوانسته است مانع کاهش تعداد خريداران در فرانسه، امري که ضامن تعادل مالي نشريه ماست، گردد.
لوموند ديپلماتيک، براي پيشبرد اين جنگ رسانه‌اي، روي هم‌ياري خوانندگانش و نيز انجمن دوستان لوموند ديپلماتيک حساب مي‌کند. و از شماره آينده، به منظور تاکيد بر شروع مرحله‌اي تازه، تدابيري چند خواهد انديشيد. نخست، در عين وفاداري بيش از پيش به روش خود مبني بر پايبندي به واقعيات، نشريه ما از اين پس حاوي نوآوري‌هاي مضموني و ستون‌هايي نوين خواهد بود. مجموعه صفحه‌بندي مورد بازبيني قرار خواهد گرفت، و "تيتر اول" تغيير خواهد نمود. مساله نه ارايه يک "نسخه تازه"، به سياق بسياري از مطبوعات، بلکه پيام تحرک و بسيج، از سوي هيات تحريريه خطاب به همه خوانندگانش است.
سهم تبليغات در ستون‌هاي ما، بنا بر اراده هيات تحريريه، هم‌چنان به 5% فروش محدود خواهد ماند. سطحي بسيار قليل در مقايسه با ساير مطبوعات (به طور متوسط بيش از 50%). در مقابل، بهاي هر شماره (که از پنج سال پيش ثابت مانده است) تغيير کرده و از ماه آينده به 4/50 يورو افزايش خواهد يافت. با اين حال بهاي اشتراک يک‌ساله (40 يورو) و دو ساله (73 يورو) فعلا تا چند ماه ثابت خواهد ماند.
اشتراک نشريه، در بحبوحه اين جنگ رسانه‌اي نابرابر ما با غول‌هاي ارتباطات، نه تنها نشاني از مقاومت بلکه بهترين شيوه ابراز حمايت شما از ماست. اين عمل، تعهد در حمايت از مطبو عات آزاد، کثرت عقايد و روزنامه‌نگاري واقعا مستقل، و سرانجام قاطع‌ترين پاسخ به خطر اخبار انحصاري است.

پاورقي‌ها:
1. اين امر در مورد سايت ما (www.monde-diplomatique.fr) نيز صادق است، صفحه‌بندي آن اخيرا کاملا تغيير کرده و حجم متوني که به رايگان در اختيار خوانندگان است نيز غني‌تر گشته است.
2. ظرف چند سال، تعداد مراکز فروش مطبوعات در فرانسه از 36000 به 28000 کاهش يافته است.
3. رک به مقاله دومينيک ويدال، "انترناسيونال ديپلو"، لوموند ديپلماتيک، نوامبر 2006.